RACJONALIZM. Wypada rozróżnić co najmniej dwa znaczenia nazwy racjonalizm, szerokie i węższe, oświeceniowe. Racjonalizm w szerokim słowa znaczeniu nie jest zabobonem; jest nim nawet jego przeciwieństwo, irracjonalizm. Tak rozumiany racjonalizm to po prostu postulat, żądanie, aby człowiek postępował zawsze rozsądnie, zarówno w wyborze zdań, które uznaje za prawdziwe, jak i w decyzjach dotyczących jego działalności. A “rozsądnie” znaczy tu tyle co “spójnie”, “w sposób niesprzeczny” i zarazem w “sposób zgodny z przyjętymi w danej dziedzinie dyrektywami”. Mówimy więc, że człowiek, który chce się udać z Krakowa do Zurychu, postąpi racjonalnie, jeśli wybierze drogę na Wiedeń, a postąpiłby nieracjonalnie, nierozsądnie, gdyby jechał do Gdańska, bo ten ostatni wybór stoi w sprzeczności z jego celem.

Natomiast w węższym, oświeceniowym słowa znaczeniu, racjonalizm jest zabobonem. Polega bowiem na twierdzeniu, że rozum, tj. doświadczenie i wnioskowanie wystarczają, aby znaleźć odpowiedź na wszystkie pytania, jakie człowiek może sobie postawić. W tym znaczeniu racjonalizm odrzuca zarówno autorytet, jak i wiarę. Że taki racjonalizm jest zabobonem, wynika z faktu, że tzw. rozum nie może sam dać odpowiedzi na pytania dotyczące moralności, na zagadnienia egzystencjalne, i że światopogląd racjonalny w tym znaczeniu słowa nie jest możliwy.

Racjonalizm w tym węższym znaczeniu jest składnikiem trzech innych zabobonów. Połączony z wiarą w postęp, stanowi treść filozofii oświecenia, gdy zacieśnia znaczenie nazwy “rozum” do metody nauk przyrodniczych, stanowi pozytywizm, a ten połączony z wiarą w pewność wyników naukowych, staje się scjentyzmem.

Racjonalizm stracił obecnie wiele na znaczeniu, do tego stopnia, że przeciwny mu zabobon irracjonalizmu jest, zdaje się, znacznie bardziej wpływowy.

Patrz: autorytet, irracjonalizm, oświecenie, pozytywizm, rozum, scjentyzm, wiara.

pan Andrzej wyraził swój pogląd dotyczący kościoła, gdzie wolno gromadzić się podczas pandemii, bez maseczek i zachowanego odstępu, Bóg nas ochroni przecież od zarazy. Kościół rzeczywiście "zarobi" na takim zgromadzeniu. Zgadzam się z tymi spostrzeżeniami. Męczące są natomiast te wszystkie mądrości o pochodzeniu wyrazów itd.Do ludzi trzeba przemawiać w prosty i zrozumiały sposób, tu nie sala wykładowa.

by wcześniej Panu odpowiedzieć. Jak Pan prześledzi zdania które kierował pod moim adresem i je skonfrontuje z tym strofowaniem i pouczaniem w ostatnim poście, to może Pan zrozumie (podkreślam może) że jest Pan bardziej "wyuczalny" niż inteligentny. Albo Pan "pali głupa", co w sumie nie takie dziwne, albo Pan, polonista, nie rozumie co pisze. Jeśli to drugie, to tylko współczuć. Poza tym ma Pan elementarne problemy z rozumieniem związków przyczynowo-skutkowych. Więc niech Pan się tak usilnie nie kreuje się na mędrca. Może się Pan zdziwić jak przy badaniu IQ przy 70 nastąpi gwałtowne hamowanie.